دسته موتور چیست؟
Engine Mount یا دسته موتور وسیله مهار ارتعاشات و تکان‌ها و ضربات موتور است. در واقع این قطعه که به عبارت کامل‌تر Engine Anchor Mount خوانده می‌شود وظیفه تحمل وزن موتور خودرو را بر عهده دارد. دسته موتور نقش تکیه‌گاه موتور را بازی می‌کند تا موتور به کمک آن با تعادل و ثبات بیشتر وظایف خود را انجام دهد. مجموعه سیستم فنی خودروها را می‌توان به پازلی تشبیه کرد که در کنار هم خودرو را به حرکت در می‌آورند. اما قطعات و تکه‌های این پازل برای ماندن در جای خود و عملکرد بدون استرس نیاز به ثبات و استحکام دارند. بنابراین هر قطعه باید به واسطه قطعات دیگر یا به کمک بست‌های مخصوص به بدنه یا قطعات محکم دیگر چفت شود. موتور نیز به واسطه قطعه‌ای که دسته آن شناخته می‌شود به بدنه خودرو محکم می‌شود. دسته موتور مهم‌ترین و اصلی‌ترین تکیه‌گاه یا به نوعی بست در قطعات خودرو محسوب می‌شود. وظایف این قطعه را می‌توان اینگونه خلاصه کرد:
۱. تحمل وزن موتور
۲. جذب ارتعاشات ناشی از احتراق مخلوط سوخت و گاز در موتور
۳. پیشگیری از حرکت بیش از حد موتور در اثر نیروهای وارده از جاده
۴. جلوگیری از حرکت شدید موتور در زمان‌های شتاب‌گیری یا ترمز گرفتن
۵. کنترل تکان‌های جانبی موتور خودرو در زمان عبور از دست‌انداز
موتور در اثر ضربه‌های ناشی از رها شدن کلاچ یا درگیر شدن آن و خلاص شدن تایر‌ها به دلیل اتصال به بقیه قسمت ها علاقه زیادی به تکان‌های جانبی پیدا می‌کند تا این انرژی را دفع کند. این تکان‌ها معمولا به شکل گشتاورهای پیچشی هستند. تنها بخشی که می‌توان این گشتاورهای را تحمل کند شاسی خودرو است. اما در صورت محکم شدن کامل بدنه به شاسی، فشار زیادی به شاسی و موتور وارد می‌شود. برای کنترل این فشار، حالتی انعطاف‌پذیر در محل اتصال موتور و شاسی ایجاد می‌شود. در واقع دسته موتور موظف است ضمن ایجاد توازن در دو دسته ارتعاشات وارده به خودرو که ناشی از جاده و عملکرد موتور هستند، فشار وارده به شاسی را نیز کاهش دهد.
علائم خرابی دسته موتور
خرابی یا فرسودگی دسته موتور می‌تواند روی عملکرد کلی خودرو تأثیر زیادی بگذارد. چون این قطعه وظیفه مهار ضربات و ارتعاشات موتور را بر عهده دارد، آسیب دیدنش باعث لرزش، صدای غیرعادی و حتی آسیب به قطعات دیگر می‌شود. برخی از مهم‌ترین نشانه‌های خرابی دسته موتور عبارت‌اند از:
۱. لرزش شدید موتور یا بدنه خودرو
اگر در زمان روشن کردن خودرو یا در حالت درجا لرزش‌های غیرعادی حس می‌کنید، احتمال خرابی دسته موتور زیاد است. در این حالت خاصیت ضربه‌گیری لاستیک یا مایع داخل دسته موتور از بین رفته و دیگر نمی‌تواند تکان‌های موتور را جذب کند.
۲. صدای تق‌تق یا کوبش در هنگام گاز دادن یا ترمز گرفتن
در زمان تغییر وضعیت موتور، مثل شتاب‌گیری یا تعویض دنده، اگر از زیر کاپوت صدای تق‌تق شنیدید، معمولاً به‌دلیل شکستگی یا پارگی یکی از پایه‌های دسته موتور است. این صداها گاهی در عبور از دست‌انداز هم شنیده می‌شوند.
۳. حرکت غیرطبیعی موتور هنگام استارت یا تعویض دنده
وقتی دسته موتور سالم است، موتور ثابت و متعادل در جای خود می‌ماند. اما اگر خراب شده باشد، هنگام استارت یا تغییر دنده، موتور بیش از حد جابه‌جا می‌شود یا تکان می‌خورد.
۴. احساس ضربه در کابین هنگام شتاب یا توقف
در زمان شروع حرکت یا ایستادن ناگهانی، اگر ضربه‌ای محسوس از بخش جلوی خودرو به کابین منتقل شد، به احتمال زیاد یکی از دسته موتورهای پایین یا گیربکس خاصیت جذب ضربه خود را از دست داده است.
۵. کاهش نرمی و سکوت خودرو
یکی دیگر از نشانه‌های فرسودگی دسته موتور، افزایش صداهای لرزش و کوبش از ناحیه موتور به داخل اتاق است. این مورد به‌ویژه در دورهای پایین موتور بیشتر احساس می‌شود.
دلایل خرابی دسته موتور خودرو
دسته موتور اگرچه از قطعات مقاوم خودروست، اما به مرور زمان و در شرایط خاص ممکن است دچار ترک، پارگی یا شکستگی شود. شناخت دلایل خرابی این قطعه می‌تواند از هزینه‌های اضافی جلوگیری کند.
۱. فرسودگی طبیعی و گذر زمان
دسته موتور به‌مرور و در اثر ارتعاشات مداوم موتور، گرما، و فشار دائمی خاصیت الاستیسیته خود را از دست می‌دهد. در این حالت بخش لاستیکی یا هیدرولیکی آن خشک و شکننده می‌شود.
۲. رانندگی پرشتاب و ترمزهای ناگهانی
شتاب‌گیری‌های شدید یا ترمزهای ناگهانی باعث وارد شدن شوک و ضربات سنگین به پایه موتور می‌شوند. این نیروهای لحظه‌ای عمر مفید دسته موتور را کاهش داده و باعث پارگی یا شکستگی آن می‌شوند.
۳. تصادف یا ضربه به شاسی خودرو
در تصادف‌های جلویی یا برخورد زیر خودرو با موانع، ممکن است شاسی تاب بردارد و فشار نامتقارن به پایه‌های موتور وارد شود. در نتیجه، نگهدارنده موتور در جای خود فیکس نمی‌ماند و ترک برمی‌دارد.
۴. روغن‌ریزی از موتور یا گیربکس
نشت روغن موتور یا گیربکس روی دسته موتورهای لاستیکی، یکی از دلایل مهم خرابی این قطعه است. روغن به‌مرور باعث نرم‌شدن و تخریب بافت لاستیکی می‌شود تا جایی که خاصیت جذب ضربه‌اش از بین می‌رود.
۵. نصب نادرست موتور یا تعویض غیر استاندارد دسته‌ها
در صورت استفاده از دسته موتور غیراصلی یا نصب نادرست آن، تعادل موتور به هم می‌خورد. این مسئله باعث فشار مضاعف به یکی از دسته‌ها شده و خرابی زودهنگام به دنبال دارد.
چرا دسته موتور می‌شکند؟
شکستن دسته موتور معمولا زمانی اتفاق می‌افتد که فشار یا ضربه‌ای بیش از حد تحمل قطعه به آن وارد شود. دلایل این شکستگی را می‌توان در چند عامل اصلی خلاصه کرد:
۱. ضربه ناگهانی ناشی از تصادف یا عبور از دست‌اندازهای شدید
در تصادف‌های جلویی یا زمانی که خودرو با سرعت از دست‌انداز یا چاله عبور می‌کند، فشار سنگینی به شاسی و مجموعه موتور وارد می‌شود. این ضربه می‌تواند پایه‌های فلزی یا لاستیکی دسته موتور را بشکند.
۲. شتاب‌گیری یا تعویض دنده خشن
در خودروهای دنده‌ای، رها کردن ناگهانی کلاچ یا تعویض ناصحیح دنده، گشتاور شدیدی به موتور وارد می‌کند. این گشتاور ناگهانی یکی از رایج‌ترین دلایل شکستن دسته موتور است.
۳. فرسودگی بیش از حد لاستیک یا فنر داخلی
در دسته موتورهای لاستیکی و هیدرولیکی، با گذر زمان بخش لاستیکی یا فنردار خاصیت انعطاف خود را از دست می‌دهد. در نتیجه دیگر نمی‌تواند ضربات موتور را جذب کند و همین فشار مداوم، باعث شکستگی بخش فلزی دسته می‌شود.
